Βαλκανικό Αναρχικό Φεστιβάλ Βιβλίου 2026 – Τελική ανακοίνωση: «Για να ζήσουμε όλ@ και κανείς να μην κυβερνά»

Τελική ανακοίνωση
του Βαλκανικού Αναρχικού Φεστιβάλ Βιβλίου 2026

Πηγή: https://bab2026.espivblogs.net/2026/11/17/final-statement-of-the-balkan-anarchist-bookfair-2026/
Mετάφραση: clandestina

Δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη του επίσκεψη στα Σκόπια, το Βαλκανικό Αναρχικό Φεστιβάλ Βιβλίου επέστρεψε στην πόλη για τη 18η διοργάνωσή του. Από τις 24 ως τις 27 Σεπτέμβρη 2026, εκατοντάδες σύντροφισσες-οι, συλλογικότητες, εκδότ(ρι)ες και πρωτοβουλίες τόσο από την περιοχή των Βαλκανίων όσο και από ευρύτερες γεωγραφίες συγκεντρωθήκαμε για να μοιραστούμε και να διαδώσουμε πολιτικές προσεγγίσεις και γνώση μεταξύ των κινημάτων, για να (ξανά)ονειρευτούμε το μέλλον.

Μιλώντας με αριθμούς, στο BAB 2026 (που φιλοξενήθηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών)  συμμετείχαν πάνω από 80 εκδοτικά εγχειρήματα, συλλογικότητες, πρωτοβουλίες και καλλιτεχνικά σχήματα· πραγματοποιήθηκαν περίπου 40 συζητήσεις, παρουσιάσεις, εργαστήρια και προβολές και τρεις βραδιές συναυλιών σε αυτοδιαχειριζόμενους και ανεξάρτητους χώρους σε ολόκληρη την πόλη (Κοινωνικό Κέντρο Dunja, La Kaña, Dze).

Η Αναρχική Συλλογικότητα Smokva ανέλαβε να διοργανώσει το φετινό BAB. Ωστόσο, αυτό δεν θα ήταν δυνατό χωρίς τη συμβολή των πολλών συμμετεχόντων/ουσών που ανέλαβαν την ευθύνη να φροντίσουν ώστε ο χώρος να λειτουργήσει με τρόπο που ξεπέρασε τις προσδοκίες μας.

Η εμπειρία της διοργάνωσης του φετινού BAB στα Σκόπια ήταν καθοριστική για τη συλλογικότητά μας, καθώς μας έδωσε τη δυνατότητα να διαδώσουμε σε τοπικό επίπεδο τις αναρχικές ιδέες της επαναστατικής πολιτικής, καθώς και τις αρχές της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας και της αντιεξουσίας. Ήδη βλέπουμε ανθρώπους γύρω μας, ιδίως νέους, να θέτουν ερωτήματα για την κοινωνία μας και τους καταπιεστικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς της, μέσα από μια πιο αναρχική οπτική. Με τη βοήθεια του BAB και της απίστευτης συγκέντρωσης διεθνιστικών αναρχικών προοπτικών που το συνοδεύουν, ιδέες που παρέμεναν στο περιθώριο αυτής της πόλης είχαν την ευκαιρία να έρθουν στο προσκήνιο. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν το φέστιβάλ βιβλίου, ζήσαμε ήδη την ανάπτυξη ενός πνεύματος αυτοοργάνωσης· νέες ιδέες για πρωτοβουλίες και καμπάνιες σχετικές με ζητήματα που αφορούν τους κατοίκους των Σκοπίων εμφανίζονται διαρκώς. Για εμάς, στα Σκόπια, αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες αυτής της συνάντησης. Η ανασυγκρότησή μας μετά το φεστιβάλ βιβλίου ήταν μια δύσκολη προσπάθεια, αλλά το καλύτερο αποτέλεσμα του φεστιβάλ, το οποίο εξακολουθεί να συγκεντρώνει τις προσπάθειές μας, είναι οι συνθήκες που δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης, συνθήκες από τις οποίες μπορούν να αναδυθούν νέες μορφές οργάνωσης και αγώνα.

Όσον αφορά το πρόγραμμα, στο φετινό BAB η οργανωτική συνέλευση ανέλαβε την πρόκληση να πειραματιστεί με τη δομή του. Αντί να δομήσουμε το πρόγραμμα ως μια συλλογή προτάσεων για ξεχωριστές παρουσιάσεις από διαφορετικές πρωτοβουλίες, δουλέψαμε πάνω σε ένα σύνολο κοινών πολιτικών θεματικών που ανακοινώθηκαν και στα οποία οι συμμετέχοντες/ουσες κλήθηκαν να φέρουν τις εμπειρίες, τις ιδέες και τις αναλύσεις τους. Σκοπός μας ήταν να δημιουργήσουμε περισσότερο χώρο για συζήτηση μεταξύ των συμμετεχόντων-ουσών, ώστε να συνδεθούν εμπειρίες που συχνά παραμένουν απομονωμένες λόγω γεωγραφικών αποστάσεων και διαφορετικών γλωσσών. Η ίδια η μορφή στόχευε να διερευνήσει μια πιο συλλογική και διαλογική προσέγγιση. Μια προσέγγιση που επικεντρώνεται λιγότερο στην παρουσίαση συγκεκριμένων απόψεων ατόμων και συλλογικοτήτων και περισσότερο στη σύνθεση της κοινής μας, αν και σε σημεία διαφοροποιούμενης, οπτικής. Με άλλα λόγια, η ελπίδα μας ήταν να εργαστούμε προς συλλογικές βαλκανικές αναρχικές πολιτικές αναλύσεις και οράματα.

Πιστεύουμε ότι τα οφέλη μιας τέτοιας προσέγγισης αποδείχθηκαν αποτελεσματικά στην πράξη. Σε πολλές συναντήσεις, καταφέραμε να ξεπεράσουμε την απλή επανάληψη μεταξύ μας αυτών που ήδη γνωρίζουμε: ότι το κράτος, ο καπιταλισμός, ο μιλιταρισμός και η πατριαρχία παράγουν κυριαρχία, εκμετάλλευση και βία. Καταφέραμε να θέσουμε πιο δύσκολες ερωτήσεις. Πώς μεταφράζεται ο αγώνας ενάντια σε αυτές τις συνθήκες σε πράξεις; Πού οι μορφές οργάνωσής μας πετυχαίνουν και πού αποτυγχάνουν; Πώς οικοδομούμε αλληλεγγύη που είναι ουσιαστική και όχι δηλωτική προθέσεων; Πώς διατηρούμε αυτόνομους χώρους, δομές αμοιβαίας φροντίδας και αντίστασης; Πώς μπορούμε να χτίσουμε κοινή στρατηγική;

Aυτές είναι οι ερωτήσεις που συνέδεσαν ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, που αφορούσαν τον εξορυκτισμό και την οικολογική καταστροφή, την επιτήρηση και την τεχνολογία, τα σύνορα και τη μετανάστευση, τον φασισμό και τη στρατιωτικοποίηση, το αυξανόμενο κόστος ζωής, τη διατροφική αυτάρκεια και την οικονομική αυτονομία, τους αυτόνομους χώρους, την υγεία και την αλληλοφροντίδα, την πατριαρχία και τον έλεγχο των σωμάτων, τη διεθνή αλληλεγγύη, την τέχνη και την αυτόνομη πολιτιστική παραγωγή. Αυτές οι ερωτήσεις εμφανίστηκαν επίσης σε εργαστήρια αυτοάμυνας, επίλυσης συγκρούσεων και αποκατάστασης, επικοινωνίας, στρατηγικής, επιτήρησης και πρακτικών μορφών συλλογικής αυτονομίας.

Είναι σημαντικό να επισημανθούν οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν διαδικτυακά με 3 συγγραφείς από τη Γάζα: τον Khaled Al-Qershali, τον Ahmed Sarsour και τη Lama Alharazin, καθώς και με μια τυπογραφική κολεκτίβα από το Σουδάν. Οι συνομιλίες περιστράφηκαν γύρω από τα θέματα της αλληλεγγύης, της μνήμης, της αίσθησης του ανήκειν, της γλώσσας, της αντίστασης και της δύναμης του λόγου σε τόπους οι οποίοι καταστρέφονται συστηματικά. Το συλλογικό τους μήνυμα προς τις/τους συμμετέχουσες/ντες ήταν η επαναβεβαίωση της αναγκαιότητας ενός ισχυρού διεθνισμού, της αλληλεγγύης και της άσκησης πίεσης υπέρ της Παλαιστίνης και του Σουδάν, ώστε οι λαοί οι ίδιοι να μπορέσουν να αυτοχειραφετηθούν.

Οι βαθιές διασυνδέσεις που υπάρχουν μεταξύ των αγώνων σε ολόκληρη την περιοχή των Βαλκανίων αναλύθηκαν και συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων. Μοιραστήκαμε την κοινή μας αντίληψη ότι ο εξορυκτισμός και οι νέες ενεργειακές υποδομές, ως μέρος της λεγόμενης «πράσινης μετάβασης», μετασχηματίζουν την κοινή μας γεωγραφία πέρα από τον έλεγχό μας, επιβάλλοντας παράλληλα βαρύ τίμημα στις τοπικές κοινότητες και το περιβάλλον. Συζητήσαμε το πώς να αντιμετωπίσουμε τις ευρωπαϊκές συνοριακές πολιτικές στην περιοχή μας, οι οποίες μετατρέπονται σε εξωτερικό αμυντικό τείχος της Ένωσης μέσω αυστηρότερης επιτήρησης, καταστολής και ποινικοποίησης. Εξετάσαμε το πώς οι νέες τεχνολογίες, που αναπτύσσονται από ιδιωτικές εταιρείες και βασίζονται στον έλεγχο της κοινωνίας, εισέρχονται στην καθημερινή μας ζωή και γίνονται ολοένα και πιο αναπόδραστες. Ασχοληθήκαμε με την πρόκληση της συλλογικοποίησης και πολιτικοποίησης του αυξανόμενου κόστους ζωής, το οποίο αυτές τις μέρες κινητοποιεί εκατομμύρια νέους σε όλη την Ευρώπη, καθώς και με το πώς αυτό το κόστος είναι το αποτέλεσμα ετών νεοφιλελεύθερης λιτότητας. Σε ιδιαίτερα ασταθείς καιρούς, ο αγώνας ενάντια στις εντεινόμενες επιθέσεις των πατριαρχικών και αντιδραστικών δυνάμεων κατά της αυτοδιάθεσης του σώματος και της ελευθερίας του φύλου πρέπει να συνδεθεί με ευρύτερα κινήματα σε ολόκληρη την περιοχή και παγκοσμίως. Στεκόμαστε αλληλέγγυοι/ες με τους/τις συντρόφους/ισσες μας που πρόσφατα δέχονται σφοδρή επίθεση από το κράτος της Τουρκίας εναντίον αγωνιστ(ρι)ών, οργανώσεων και πολιτιστικών χώρων ΛΟΑΤΚΙ+ και κουήρ.

Επιδιώξαμε να συνθέσουμε συλλογικά αυτά τα ερωτήματα και να κοιτάξουμε πέρα από την απαρίθμηση όλων όσων δεν πάνε καλά σε αυτόν τον κόσμο. Έτσι, αναδείχθηκε ένα ευρύ φάσμα οργανωτικών και πολιτικών πρακτικών μέσα από τις εμπειρίες κοινοτήτων που έρχονται αντιμέτωπες με εξορυκτικά έργα και την οικολογική καταστροφή, ανθρώπων που δημιουργούν δομές αλληλοφροντίδας εκεί όπου το κράτος και η αγορά εγκαταλείπουν τους ανθρώπους, που στήνουν αυτόνομους χώρους που αντέχουν την καταστολή και τις εσωτερικές αντιφάσεις, οργανώνουν την αλληλεγγύη στις μετανάστριες και τους μετανάστες που αμφισβητεί τα συνοριακά καθεστώτα, δημιουργούν πολιτιστικές και εκδοτικές πρωτοβουλιες που διατηρούν ζωντανούς τους χώρους ριζοσπαστικής σκέψης, καθώς και τις προσπάθειες οργάνωσης διεθνούς αλληλεγγύης σε διαφορετικά πολιτικά πλαίσια.

Αποδείχθηκε στην πράξη ότι το BAB συγκεντρώνει πολιτικά περιβάλλοντα από όλο τον κόσμο. Οι συμμετέχουσες, τα συμμετέχοντα κι οι συμμετέχοντες, πέρα από τη γεωγραφία των Βαλκανίων, προέρχονταν επίσης από τη Δυτική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, τη Νότια Αμερική κ.α. Από τη μία πλευρά, χαιρετίζουμε τη διεύρυνση και την εμβάθυνση των δεσμών και τις διεθνιστικές δυνατότητες που δημιουργούνται. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζουμε ότι αυτό μας θέτει μπροστά σε μια πρόκληση. Ο ιστορικός σκοπός του Βαλκανικού Αναρχικού Φεστιβάλ Βιβλίου είναι ριζωμένος σε αυτήν την περιοχή. Έχει τις ρίζες του στην ανάγκη να οικοδομηθούν δεσμοί ανάμεσα σε γειτονικούς λαούς που έχουν κατακερματιστεί από τον εθνικισμό, τα σύνορα, τον πόλεμο, την άνιση καπιταλιστική ανάπτυξη και τις διαφορετικές ιστορίες κυριαρχίας. Επομένως, καλούμαστε να συνεχίσουμε να ενισχύουμε τις βαλκανικές ρίζες του BAB ενώ ταυτόχρονα θα ενδυναμώνουμε τη διεθνιστική συμμετοχή.

Η ανάγκη για έναν τέτοιο διεθνισμό είναι επιτακτική.

Πολύ σύντομα ο πόλεμος και η στρατιωτικοποίηση στη Δυτική Ευρώπη θα φτάσουν στην περιοχή μας, που έχει πικρά βιώματα και μνήμες παρόμοιων πολιτικών. Η διεύρυνση των στρατιωτικών προϋπολογισμών και της παραγωγής όπλων θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μεγαλύτερη εγκατάλειψη των κοινωνικών αναγκών. Καθώς ο πόλεμος κανονικοποιείται, αυτή η εγκατάλειψη θα ενταθεί. Ο εθνικιστικός σωβινισμός καταλαμβάνει όλο και περισσότερο κεντρική θέση στην κοινωνική και πολιτική ζωή, αποπροσανατολίζοντας τις οικονομικές δυσαρέσκειες της εργατικής τάξης προς όφελος του κεφαλαίου. Η συνεχιζόμενη καταστροφή στη Γάζα, οι πόλεμοι σε άλλα μέρη της Ασίας και της Αφρικής, και η αυξανόμενη ενσωμάτωση των κοινωνιών μας σε στρατιωτικούς μηχανισμούς και υποδομές ασφαλείας μάς υπενθυμίζουν ότι τα Βαλκάνια δεν βρίσκονται έξω από αυτές τις διαδικασίες. Πολλά από τα βαλκανικά κράτη έχουν γίνει μαριονέτες του αυτοκρατορικο-αποικιακού γενοκτονικού σχεδίου στη Γάζα, ενώ η οικονομική και στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ βαθαίνει όλο και περισσότερο. Σε αυτό προστίθεται ένα πολύ απτό δεδομένο: ότι τα Βαλκάνια λειτουργούν καθεαυτά ως πεδίο πειραματισμού και εξορυκτισμού για τη Δυτική Ευρώπη. Στο έδαφος της λεγόμενης Μακεδονίας, αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό: με τη μετανάστευση κι εξαγωγή εργατικού δυναμικού προς αυτές τις γεωγραφικές περιοχές, με την επιβολή  μιας καπιταλιστικής οικονομίας προσανατολισμένης στη μεταφορά τροφίμων και πρώτων υλών στη Δυτική Ευρώπη, ενώ το κόστος ζωής για τους ανθρώπους στην περιοχή μας είναι δυσβάσταχτο, καθώς και στην εξαγωγή φυσικών πόρων παράλληλα με την εισαγωγή απορριμμάτων και σκουπιδιών.

Στόχος μας ήταν να ξεπεράσουμε τις απλές δηλώσεις προθέσεων σχετικά με τον διεθνισμό κι έτσι, κατά τη διάρκεια του BAB, συζητήσαμε τις δυσκολίες στην οργάνωση της αλληλεγγύης μεταξύ των αγώνων καθώς και την ανάγκη να τη διατηρήσουμε μέσα από σχέσεις και πράξεις.

Μια συγκεκριμένη πρόταση που προέκυψε από αυτές τις συζητήσεις ήταν να συμμετάσχουμε στην κοινή διεθνή ημέρα δράσης στις 20 Νοεμβρίου 2026 ενάντια στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό. Καλούμε συντρόφια, συλλογικότητες, φοιτητικές πρωτοβουλίες, αυτοδιαχειριζόμενους χώρους κ.ά. στα Βαλκάνια να συμμετάσχουν σε αυτή την κινητοποίηση, στις περιοχές τους και ανάλογα με τις δυνατότητές τους.

Η διεθνής αλληλεγγύη θέτει το ερώτημα πώς συμφιλιώνουμε και συνθέτουμε τις πολιτικές μας θέσεις, οι οποίες κάποιες φορές διαφέρουν, ιδίως όταν εμπλέκονται διαπροσωπικές αντιπαραθέσεις. Το ερώτημα αυτό διατυπώθηκε με διάφορους τρόπους. Πώς αντιμετωπίζουμε τις συγκρούσεις μέσα στα κινήματά μας; Τι είδους συνθήκες αναπαράγουμε στους δικούς μας χώρους; Πώς οικοδομούμε σχέσεις φροντίδας;

Αναγνωρίζουμε ένα κοινό και συχνά αναπάντητο πρόβλημα που μοιράζονται ομάδες και κινήματα, το οποίο αποδυναμώνει τις ικανότητές μας για συλλογικό αγώνα: η σύγκρουση οδηγεί συχνά σε κατάρρευση της επικοινωνίας, ενώ αντιδραστικές συμπεριφορές εμποδίζουν την επίλυση και την εύρεση ενός δρόμου προς τα εμπρός. Οι συνέπειες αυτών των συνθηκών αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στο BAB. Oι επιπτώσεις τους βιώνονται έντονα ως παραλυτικός παράγοντας στη στάση μας απέναντι σε ζητήματα φροντίδας και στο πώς οι πολιτικές ταυτότητας και η έλλειψη αγωνιστικού πνεύματος αποδυναμώνουν τα κινήματά μας.

Τονίστηκε η ανάγκη ανάπτυξης τόσο συλλογικοτήτων όσο και ατόμων που να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν τον σεξισμό, τον μισογυνισμό, την ομοφοβία, την τρανσφοβία, τον ρατσισμό και άλλες μορφές κυριαρχίας και διακρίσεων. Η αλληλεγγύη και η φροντίδα είναι μερικοί από τους τρόπους με τους οποίους μπορούν οι αγώνες να συνεχίζονται και να αποτρέπεται η αναπαραγωγή μεταξύ μας των σχέσεων στις οποίες αντιστεκόμαστε.

Ένα από τα κεντρικά θέματα της συνάντησης, με τίτλο «Πώς να ζεις με αναρχικό τρόπο», αφιερώθηκε στον αγαπημένο μας φίλο και σύντροφο Νίκολα Στέριοφ, τον οποίο χάσαμε έναν μήνα πριν από το BAB. Ο Νίκολα συμμετείχε στο Βαλκανικό Αναρχικό Φεστιβάλ Βιβλιου εδώ και χρόνια. Από τον Μάιο της περασμένης χρονιάς, είχε αναλάβει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στη διοργάνωση. Η απουσία του έγινε έντονα αισθητή όλες αυτές τις μέρες. Ο Νίκολα ήταν μέρος των κοινωνικών χώρων, των φιλιών και των αγώνων που κατέστησαν δυνατή την επιστροφή του BAB στα Σκόπια. Θα τον θυμόμαστε συνεχίζοντας να δημιουργούμε τους χώρους, τις φιλίες και τους αγώνες στους οποίους αφιέρωσε τόσο μεγάλο μέρος του εαυτού του.

Αναγνωρίζουμε ότι οι λίγες μέρες του BAB δεν αρκούν για να λυθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στον αγώνα μας και μέσα στα κινήματά μας, αλλά αυτές οι μέρες δημιουργούν χώρο για συναντήσεις που διαφορετικά δεν θα πραγματοποιούνταν. Αυτές οι μέρες διευκολύνουν την ανταλλαγή εμπειριών και πρακτικών γνώσεων. Σημαντικό είναι επίσης ότι μπορούν να ενδυναμώσουν συντρόφισσες και συντρόφους που νιώθουν απομονωμένες/οι στις περιοχές τους, υπενθυμίζοντάς τους ότι αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου συνόλου.

Αυτό είναι ο λόγος για τον οποίο το Βαλκανικό Αναρχικό Φεστιβάλ Βιβλίου εξακολουθεί να είναι τόσο σημαντικό.

Βλέπουμε την περίοδο μετά το ΒΑΒ στα Σκόπια ως μια περίοδο που πρέπει να αξιοποιηθεί για να μετατρέψουμε τις επαφές και τις σχέσεις που δημιουργήθηκαν σε ισχυρότερες μορφές συντονισμού και συλλογικής δράσης. Το σημαντικότερο είναι να συνεχίσουμε να δημιουργούμε ζωτικούς και ανοιχούς χώρους για ανθρώπους που αναζητούν μορφές πολιτικής ζωής έξω από τα κόμματα, τα κράτη, τις ΜΚΟ και τους καπιταλιστικούς θεσμούς. Η εμπειρία των Σκοπίων έδειξε ότι τέτοιοι χώροι μπορούν ακόμα να κινητοποιούν τους ανθρώπους, να φέρνουν κοντά διαφορετικές γενιές και να αποτελούν την πρώτη σπίθα για νέες ομάδες.

Το BAB παραμένει σε κίνηση μαζί με τους αγώνες που συγκεντρώνει και καθίσταται εφικτό επειδή διαφορετικές πρωτοβουλίες και άνθρωποι σε διαφορετικές περιοχές αναλαμβάνουν την ευθύνη να το προχωρήσουν μπροστά, και επειδή κάθε συνάντηση αφήνει κάτι πίσω της ενώ προετοιμάζει τις συνθήκες για την επόμενη.

Μετά τα Σκόπια, αυτές οι συνδέσεις τώρα ταξιδεύουν ξανά στην περιοχή.

Με μεγάλη χαρά ανακοινώνουμε ότι το Balkan Anarchist Bookfair 2027 θα πραγματοποιηθεί στην Πούλα της Κροατίας.

Μέχρι τότε, συναντιόμαστε στους αγώνες μας, στους χώρους μας, στους δρόμους και στις πράξεις αλληλεγγύης μας.

Ενάντια στον καπιταλισμό, το κράτος, την πατριαρχία, τον φασισμό, τα σύνορα, τον πόλεμο και τον μιλιταρισμό.

Για την αυτοοργάνωση, την αλληλοβοήθεια, την αυτονομία, την αλληλεγγύη και τη συλλογική απελευθέρωση.

Η Οργανωτική Επιτροπή & συμμετέχουσες/οντες στο ΒΑΒ 2026

Σκόπια, 2026

BALKAN ANARCHIST BOOKFAIR  2026 – ΣΚΟΠΙΑ Αυτόνομες δομές, συλλογική δράση, κοινωνικά κινήματα, έναντι κράτους και καπιταλισμού

Μοιραστείτε το άρθρο